Aspir Tohumlarının Bitki Doku Kültürü İçin Sterilizan ve Sterilizasyon Protokolü Geliştirilmesi

Bitki doku kültürü; aseptik şartlarda, yapay bir besin ortamında, bütün bir bitki veya bitki kısımlarından yeni bitki veya bitkisel ürünlerin üretilmesidir. Pratikte, yüksek verim güzel koku gibi katma ticari faydası olan veya zor iklim koşullarında yetişebilen bitkilerin genetiğini değiştirmeden klonlanması ve aynı kalitede üretiminin yapılması amacıyla kullanılan bir teknolojidir. Bir bitkinin laboratuvar ortamında doku kültürüne alınabilmesi için, bitkinin etrafında veya içinde bulunan bakteri, mantar, virüs benzeri tüm mikroorganizmaları öldürürken bitkiyi öldürmemek gerekmektedir (sterilizasyon) (Bakhsh vd., 2016). Bu işlem için kimyasallar kullanılmaktadır. Günümüzde kullanılan sterilizasyon protokolleri çoğunlukla; etanol, klorhekzidin glukonat, çamaşır suyu (sodyum hipoklorit) ve civa klorür gibi kimyasallar içermektedir (Ahmad vd., 2016; Bakhsh vd., 2016; Eziashi vd., 2014). Fakat bazı bitki türleri için mevcut sterilizasyon protokolleri işe yaramazken, bazıları için ise henüz üzerinde kimse tarafından çalışma yapılmamıştır. Aspir tohumları da (Carthamus tinctorius L.) sterilizasyon protokolü henüz geliştirilmemiş bitkiler arasındadır. Bu nedenle, sunulan projenin amacı ağır metal içermeyen mevcut sterilizasyon protokollerine cevap vermeyen Aspir (Carthamus tinctorius L.) tohumları için yeni bir sterilizan kimyasalı ve sterilizasyon protokolü geliştirmektir. Proje yürütücüsü antimikrobiyal formülasyonlar geliştirmiş ve patent başvurusu yapmıştır (Tezcan ve Avcı, 2016). P. aeruginosa ve S. aureus gibi hastane enfeksiyonuna neden olan bakterileri bile öldüren ve 8-hidroksikinolin temelli bu formülasyonların, bitki doku kültürü çalışmalarında sterilizan olarak kullanılması bu projede hedeflenmektedir. Çalışma kapsamında, Aspir (Carthamus tinctorius L.) tohumları temin edilecek ve proje ekibi tarafından sentezlenecek sterilizanlar kullanılarak İstanbul Gedik Üniversitesi Teknopark laboratuvarlarında steril edilecektir. Kimyasallarla muamele edilen aspir tohumları bitki doku kültürü besiyerine aktarılacak ve iklimlendirme kabininde iklimlendirilecektir. İklimlendirme sonucunda kontaminasyon olup olmadığı ve tohumlarda çimlenmenin olup olmadığı ölçülecektir. Çeşitli sürelerde ve kimyasal derişimlerinde yapılan testler sonucunda, kontaminasyona neden olmadan tohum çimlenmesini sağlayan (tohumu öldürmeyen) kimyasallar seçilecektir. Projenin sonucunda 8-hidroksikinolin (8HQ) türevlerinin ilk defa bitki doku kültürü sterilizanı olarak kullanılması literatüre önerilecek, bu kimyasallar Aspir tohumlarında denenerek ağır metal içermeyen alternatif bir sterilizasyon yöntemi geliştirilecektir. Çalışma sonuçlarından üniversitemizin adına en az birer makale ve patent başvurusu yapılması hedeflenmektedir. Ayrıca, sterilizasyonu sorunlu olan ve henüz sterilizasyon protokolü geliştirilmemiş başka bitkilerin sterilizasyonu için literatüre alternatif sunulacak ve başka araştırmacıların yapacağı 8HQ temelli sterilizasyon içeren makaleler çalışmamıza atıfta bulunacaktır.