Kuru Kayısı Yetiştiren İşletmelerin Etkinliklerinin Agro-Ekolojik Bölgeler Düzeyinde Değişimi ve Bu Değişime Risk Faktörünün Etkisi

Sadece Türkiye‟nin değil dünyanın da en büyük kayısı üretim bölgesi olan Malatya‟da kuru kayısı üreten iĢletmeler birçok risk ve belirsizlikle karĢı karĢıyadır. ĠĢletmeler, risklerle baĢa çıkmak için yoğun girdi kullanmakta ve bu da iĢletmelerde rasyonel kaynak kullanımını bozucu etki yapmaktadır. Sonuçta etkinlik ve verimlilik adına önemli sorunlarla karĢılaĢılmaktadır. Risk, üretim etkinliğini belirleyen temel unsurlardan bir tanesi olmasına rağmen, Malatya ilinde ve hatta Türkiye‟de yürütülen çalıĢmalarda tarımsal riskler ve etkinlik konusunun bir arada değerlendirilmediği görülmektedir. AraĢtırmanın ana amacı, Malatya ilinde kuru kayısı üreten tarım iĢletmelerinin etkinliklerini agroekolojik alt bölgeler itibariyle ve riskli Ģartlarda ölçülmesi ve üretim etkinliğini artırıcı politika ve stratejilerin geliĢtirilmesidir. AraĢtırmada, altı farklı alt agroekolojik bölgeden tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilmiĢ iĢletmelerden iki yıl arka arkaya gerçekleĢtirilmiĢ anket çalıĢması yoluyla toplanan panel veriler kullanılmıĢtır. Agroekolojik bölgeler itibariyle kayısı iĢletmelerinde etkinlik skorlarında ki değiĢim, “Stokastik Metafrontier” yöntemi ile tahmin edilmiĢtir. Üreticilerin risk karĢıtlığı katsayıları “EĢit olasılıklı eĢdeğer bedel” yöntemiyle belirlenmiĢtir. Üreticilerin riske karĢı tutumları üzerine risk kaynaklarının, riske karĢı geliĢtirilen stratejilerin ve diğer özelliklerin etkisi sıralı logit, risk yönetimi stratejilerini etkileyen faktörler multivariate probit model ile belirlenmiĢtir. AraĢtırmada, iĢletmelerde yıllık faaliyet sonuçlarının yıllar itibariyle değiĢtiği, beĢinci bölge hariç bütün bölgelerde ilk yıl kayısı veriminin ikinci yıla göre düĢük olduğu belirlenmiĢtir. ĠĢletmeler için en önemli risk kaynağı, ilkbahar donları iken en etkin risk stratejisi ise kamu destekleri olarak görülmektedir. ĠĢletmeler kendi bölgeleri içerisinde daha yüksek etkinlik skoruna sahip iken, metafrontiere göre etkinlikleri düĢmektedir. Kendi bölge etkinliklerini girdi kullanımını azaltarak yükseltebilecek iken, metafrontiere göre metateknolojik açık (TGR) yani potansiyel üretim sınırına oldukça uzaktırlar. ĠĢletmelerin TGR düzeyi sadece üretimde kullanılan teknikle izah edilememekte, bu açığa sosyoekonomik değiĢkenlerle birlikte risk tutumları ve risk kaynakları ile risk stratejileri de neden olmaktadır. Üreticilerin riskini azaltmak adına uygulanan kamu politikalarının üreticilerin ve yörenin sahip olduğu özellikler dikkate alınmadan bütüncül bir yaklaĢımla geliĢtirilmiĢ olduğundan sorunların çözümü zorlaĢmaktadır. Üreticilerin gönüllü olarak katıldıkları ve kamu ile birlikte paydaĢların dâhil olduğu aktivite ve yeniliklerin yayımı önemli görülmektedir.