Bazı Ceviz (Juglans regia L.) Genotiplerinin Fenolojik ve Pomolojik Karakterlerinin Belirlenmesi

Ceviz (Juglans regia L.) meyvesi, içerdiği önemli bazı bileşenler nedeniyle insan beslenmesi ve sağlığı açısından çok önemli bir meyve türüdür. Bilinçli tüketimin her geçen gün artması ile birlikte hem ülkemizde hem de dünyada ceviz tüketimi de her geçen gün artmaktadır. Ülkemizde önemli miktarda ceviz üretimi yapılmasına rağmen ithal ettiğimiz ürün ihraç ettiğimizden fazladır. Bu nedenle, ceviz yetiştiriciliğinin temel hedefleri içerisinde üretimin arttırılması olmalıdır. Buda ancak kaliteli, verimli standart çeşitlerle kapama ceviz bahçelerinin sayısının artması ile mümkündür. Bunun içinde önemli ceviz üreticisi olan ülkelerin yaptığı gibi ceviz geliştirme ıslah programlarına ihtiyacımız vardır.Meyve ıslahı çalışmalarında bitki özelliklerinin belirlenmesinde öncelikli olarak fenolojik ve pomolojik özelliklerin tespit edilmesi gerekmektedir. Üstün özelliklere sahip ceviz genotiplerin seçimi ancak yapılacak bu analizler sonucunda belirlenebilmektedir.Üstün bir ceviz genotipinin verimlilik yönüyle hem tepe hem de yan dallarda meyve vermesi istenmektedir. Birçok ülkede melezleme ıslahı yoluyla elde edilmiş, yan dallarda meyve verme oranı yüksek ve geç yapraklanan çeşitlerle ceviz yetiştiriciliği yapılmaktadır. Cevizde geç yapraklanma çeşidin ilkbahar geç donlarından zarar görmemesi açısından istenilen önemli özelliklerden birisidir (Bayazit, 2011).Ceviz bitkisi çiçek yapısı bakımında monoik yani erkek ve dişi çiçekler aynı bitki üzerinde fakat ayrı yerlerde yer alan bir çiçek yapısına sahiptir. Erkek çiçekleri içeren püsküller (kedicikler), bir önceki gelişme döneminin sürgünleri üzerinde bulunan yan tomurcukların gelişmesiyle oluşurken, dişi çiçekler o yılın gelişme dönemine ait ilkbahar sürgünlerinin ucunda meydana gelir. Ceviz çiçekleri hem homogami hem de dikogami eğilimi olan bir bitki türüdür ve tozlanma rüzgarla gerçekleşir. Yetiştiriciliği yapılacak olan ceviz genotipinin çiçek yapısının bilinmesi bitkinin tozlanması dolayısı ile verimi ile doğrudan ilişkilidir. Bu yüzden ceviz seleksiyonu yaparken bu özelliğin tespiti büyük önem taşımaktadır.Ceviz meyve türünde fenotipik özelliklerin belirlenmesinin yanı sıra pomolojik analizler ile de kabuk kalınlığı, kabuklu ağırlık, meyve iç ağırlığı, iç rengi gibi birçok meyve özelliği incelenerek genotiplerin meyvelerinin üstün özellikte olanlarının tespiti sağlanabilmektedir. Meyve yetiştiriciliğinde ekonomik anlamda bir üretim, kapama bahçelerin kurulmasıyla sağlanabilir. Bahçe kurulurken en önemli konulardan birisi, kullanılacak çeşitlerin veya tiplerin fenolojik ve pomolojik özellikleri göz önünde bulundurmak ve bu doğrultuda çeşit seçimi yapmaktır.Bu çalışmada SEKAMER genetik kaynaklarında bulunan yerli ve yabancı ceviz çeşit ve tipleri, olmak üzere toplam 220 farklı ceviz genotipinin fenolojik ve pomolojik karakterlerini ortaya koymayı amaçlanmaktadır.